Szkolenia Bhp, Sep - CEDEGO chcesz być na bieżąco informowany o nowych szkoleniach? zapisz się do newslettera!
OFERTA KALENDARZ SZKOLEŃ CZYTELNIA PLIKI NAJCZĘSTSZE PYTANIA KONTAKT

STRONA GŁÓWNA > CZYTELNIA > BEZPIECZEŃSTWO ŚRODOWISKA PRACY > OŚWIETLENIE - UCIĄŻLIWOŚĆ, SZKODLIWOŚĆ A MOŻE NIC Z TYCH RZECZY?
CZYTELNIA
BEZPIECZEŃSTWO ŚRODOWISKA PRACY
Oświetlenie - uciążliwość, szkodliwość a może nic z tych rzeczy?
Sławomir Krauze
Data dodania: 2005-07-30.
Uwaga: artykuł nie podlega aktualizacji!

Oświetlenie miejsca pracy ma duży wpływ na jej prawidłowe wykonywanie. Niewłaściwy stan oświetlenie może powodować:
  • szybsze zmęczenie;
  • bóle głowy;
  • łzawienie i zaczerwienienie powiek i spojówek;
  • zmniejszenie zdolności akomodacji soczewki oka;
  • zmniejszenie ostrości widzenie, wrażliwości na kontrasty i szybkości spostrzegania;
  • pogorszenie samopoczucia;
  • zwiększenie wypadkowości, obniżenie wydajności pracy.
Ilość światła naturalnego dochodzącego do wnętrza pomieszczenia zależy od wielkości otworów okiennych, jakości i rodzaju szyb. W naszej szerokości geograficznej oświetlenie naturalne musi być uzupełniane oświetleniem sztucznym, elektrycznym. Jakość i wielkość oświetlenie sztucznego zależy od niezbędnego poziomu oświetlenia na stanowisku pracy związanego z:
  • rodzajem wykonywanych czynności (szycie, pisanie na maszynie, kontrola wytwarzanych elementów itd.);
  • wielkością elementów, z którymi pracownik ma do czynienia (lutowanie drobnych detali, obrabianie dużych płaszczyzn);
  • stopniem mechanizacji i automatyzacji;
  • występującym kontrastem i rozkładem luminancji (szycie ciemnych materiałów ciemną nicią).

Rozróżnia się następujące rodzaje oświetlenia:
  • oświetlenie ogólne, mające na celu zapewnienie wymaganego natężenia oświetlenia w całym pomieszczeniu lub w terenie;
  • oświetlenie miejscowe określonego stanowiska pracy w pomieszczeniu lub terenie;
  • oświetlenie złożone (ogólne i miejscowe);
  • oświetlenie bezpieczeństwa, ewakuacyjne.

Źródła światła sztucznego dzielimy na:
  1. ŻAROWE:
    1. tradycyjne
    2. zwierciadlane
    3. halogenowe
  2. WYŁADOWCZE:
    1. indukcyjne
    2. świetlówki
      • kompaktowe
      • tradycyjne
    3. rtęciowe
      • rtęciowo-żarowe
      • metalohalogenkowe
    4. sodowe
      • wysokoprężne
      • niskoprężne
Lampy o temperaturowym wytwarzaniu światła to żarówki, natomiast o luminescencyjnym, lampy fluorescencyjne i wyładowcze. W żarówkach i w lampach rtęciowo - żarowych zapłon następuje natychmiast, natomiast w lampach rtęciowych zapłon następuje po pewnym czasie od momentu włączenia.

Oświetleniu elektrycznym w pomieszczeniach towarzyszą trzy podstawowe czynniki, które mogą być zaliczane do niebezpiecznych i szkodliwych to niedoświetlenie, olśnienie, tętnienie strumienia światła.

Dobierając rodzaj lamp do oświetlenia zakładu należy rozważyć czy brak oświetlenia podczas oczekiwania na ponowny zapłon nie grozi wypadkiem oraz czy zniekształcenie barw nie będzie tak duże, że wpłynie ujemnie na jakość i wydajność pracy. W pomieszczeniach obsługiwanych dorywczo, a także do oświetlenia bezpieczeństwa i ewakuacyjnego stosuje się wyłącznie żarówki.

Prawidłową ocenę barw daje zastosowanie świetlówek o dziennej barwie światła, przypominającej letnie światło w południe przy zachmurzonym niebie. W czynnościach wymagających uwydatnienia barw przedmiotów zalecane są świetlówki specjalne, żarówki halogenowe, żarówki tradycyjne lub kombinacji tych rodzajów oświetlenia.

W przypadku niedoświetlenia i olśnienia są środki techniczne i dopuszczalne wielkości parametrów stanowiących kryteria skuteczności ochrony przed tymi czynnikami. Z niedoświetleniem możemy poradzić sobie zwiększając natężenie oświetlenia istniejących źródeł światła lub ustawienie dodatkowego oświetlenia niektórych części przestrzeni, a sterowanego niezależnie od oświetlenia ogólnego. Celem takiego oświetlenia jest uwidocznienie szczegółów zadania wzrokowego przez zwiększenie natężenia oświetlenia i odpowiednie ukierunkowanie wiązki strumienia świetlnego w określony obszar. Należy przestrzegać by przy stosowaniu oświetlenia złożonego (miejscowego i ogólnego) natężenie oświetlenia ogólnego stanowiło co najmniej 20% natężenia oświetlenia złożonego i wykożystywać ten rodzaj oświetlenia, gdy czynności wykonywane w danym pomieszczeniu różnią się stopniem trudności wzrokowych oraz stosunek oświetlenia płaszczyzny roboczej do oświetlenia pozostałej części pomieszczenia nie przekraczał 5:1. Do realizacji oświetlenia miejscowego najczęściej używane są oprawy o rozsyle skupionym (źródło punktowe umieszczone w odbłyśniku skupiającym lub układzie soczewkowo-odbłyśnikowym). Istnieją również oprawy realizujące rozsył rozproszony strumienia świetlnego zawierające punktowe źródło lub liniowe umieszczone w odbłyśniku rozpraszającym, z zamontoanym kloszem rozpraszającym. Ze względu na dużą różnorodność właściwości przedmiotów pracy wzrokowej i związanymi z nimi wymaganiami przyjmuje się cztery sposoby oświetlenia miejscowego:
  1. układ doświetlający, który zapawnia równomierne doświetlenie (bez cieni) pola pracy wzrokowej lub uwidocznienie szczegółów o małym kontraście;
  2. układ odbijający do oczu, który zapewnia uwidocznienie szczegółu przez postrzeganie odbicia od przedmiotu pracy wzrokowej o małej równomierności jaskrawości;
  3. układ odbijający kierunkowo, który umożliwia ujawnienie nierównomierności powierzchni przez powstanie cieni od tych nierównomierności;
  4. układ prześwietlający, który umożliwia prześwietlenie przedmiotu.
Dobór i rozmieszczenie opraw oświetleniowych powinny zapewniać równomierność oświetlenia i ochronę przed olśnieniem. Ochronę tą zapewnia:
  • umieszczenie opraw oświetleniowych na dużej wysokości;
  • umieszczenie lamp w oprawach zapobiegających olśnieniu lub ograniczających je przez zachowanie kąta ochronnego;
  • usunięcie z pola widzenia powierzchni lśniących, odbijających światło kierunkowo, stosowanie matowej faktury gładkich powierzchni aparatury i stanowisk roboczych.
Olśnienie objawia się uczuciem izytacji, niewygody lub bólu. Spowodowane jest występowaniem wysokiej wartości jaskrawości (luminancji) lub nierównomiernego jej rozkładu w polu widzenia. Powodem może być bezpośrednia obserwacja źródeł światła lub obserwacja odbić źródeł światła od powierzchni odbijających w sposób kierunkowy. Uniknięcie lub ograniczenie olśnienia następuje poprzez obniżenie luminancji źródeł światła (okien, opaw oświetleniowych), zmniejszenie powierzchni świecącej źródeł światła, zwiększenie luminancji tła, na którym znajduje się źródło światła.

Tętnienie i zmiany aperiodyczne światła dające efekt stroboskopowy, czyli pozorny bezruch części wirujących maszyny oświetlanej źródłami wyładowczymi, stwarza wysokie ryzyko wypadków. Działania ograniczające lub eliminujące występowanie tego efektu sprowadzają się do:
  • zasilania sąsiednich opraw z różnych faz;
  • instalowania układów antystroboskopowych;
  • elektronicznych układów stabilizacyjno-zapłonowych.

Stanowiska wyposażone w monitory ekranowe różnią się od tradycyjnych stanowisk pracy biurowej następującymi czynnikami:
  • główny obiekt pracy wzrokowej - monitor - ma pionową płaszczyznę pracy wzrokowej i jest obserwowany przy zachowaniu w przybliżeniu poziomej linii obserwacji;
  • główny obiekt pracy wzrokowej w dużym stopniu jest uzależniony od otoczenia świetlnego (odbicie na ekranie, spadek kontrastu znaku spowodowanych oświetleniem);
  • podniesiona linia obserwacji wpływa na wzrost znaczenia charakterystyki otoczenia świetlnego.

W zależności od typu pracy wzrokowej wykonywanej przy monitorze można rozróżnić dwie podstawowe czynności:
  • dostosowanie funkcji wzroku (akomodacja, adaptacja) do znaków prezentowanych na ekranie (np. czytanie tekstu, oglądanie wykresów, rysunków);
  • dostosowanie funkcji wzroku (akomodacja, adaptacja) do znaków prezentowanych na papierze i klawiaturze.

Obie wymienione czynności wzrokowe wymagają innego poziomu natężenia oświetlenia. Rozróżnianie znaków na dokumencie oraz znaków na klawiaturze wymaga wysokich poziomów natężenia oświetlenia, podczas gdy oświetlenie ekranu powinno być jak najmniejsze ze względu na ograniczenie kontrastu znaków przy nadmiernym oświetleniu ekranu.

Zgodnie z polską normą wymagany minimalny poziom natężenia oświetlenia dla stanowisk pracy z monitorem ekranowym wynosi:
  • 500 lx - dla pracy ciągłej, trudnych zadań wzrokowych;
  • 300 lx - dla pracy dorywczej, prostych zadań wzrokowych.


dr inż. Sławomir Krauze - absolwent Politechniki Łódzkiej; wieloletni pracownik Laboratorium Badań i Ochrony Środowiska Instytutu Inżynierii Materiałów Włokienniczych w Łodzi; specjalista: inżynierii procesowej, ochrony środowiska i higieny pracy; auditor ekologiczny; biegły sądowy z zakresu ochrony srodowiska.
ZMIEŃ KATEGORIĘ
PRZEJDŹ DO GÓRY STRONYZMIEŃ KATEGORIĘ
EPF prawa autorskie ogłoszenia polityka cookies mapa strony
© 1996-2017 CEDEGO
Szkolenia BHP ŁódźŸ, SEP - CEDEGO