Szkolenia Bhp, Sep - CEDEGO chcesz być na bieżąco informowany o nowych szkoleniach? zapisz się do newslettera!
OFERTA KALENDARZ SZKOLEŃ CZYTELNIA PLIKI NAJCZĘSTSZE PYTANIA KONTAKT

STRONA GŁÓWNA > CZYTELNIA > PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA > NIEŚMIAŁOŚĆ - OKREŚLENIE ZJAWISKA ORAZ DONIESIENIE WSTĘPNE Z BADAŃ
CZYTELNIA
PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA
Nieśmiałość - określenie zjawiska oraz doniesienie wstępne z badań
Bogna Kędzierska
Marta Znajmiecka-Sikora
Martyna Kaflik-Pieróg
Wprowadzenie

Zmiany ustrojowe i społeczne w naszym kraju stworzyły nowe oczekiwania wobec jednostki. Istnieje bardzo silne przesłanie, że każdy musi sam wykreować, odnaleźć swoje miejsce w społeczeństwie. Wg Stanisława Miki w poprzednim systemie dominowało wychowanie, którego efektem była niepewność, tendencja do wycofywania, trudności w wyrażaniu własnego zdania. Nagle, w ciągu krótkiego okresu czasu, ta dawniej powszechnie akceptowana postawa została zdewaluowana, okazała się nie tylko bezwartościowa ale także nieskuteczna i niepożądana.

Dzisiaj ważna jest otwartość, pewność siebie, umiejętność nawiązywania kontaktów i radzenia sobie w sytuacjach trudnych, asertywność i pogoda ducha. Rodzice oczekują od swoich dzieci, nauczyciele od uczniów, pracodawcy od swoich pracowników - samodzielności, przebojowości, swobodnego poruszania się w coraz trudniejszych sytuacjach społecznych.

Wobec tak istotnych i gwałtownych zmian mechanizmy adaptacyjne wielu osób uległy zaburzeniu. Zamiast stać się bardziej pewnymi siebie, aktywnymi i przedsiębiorczymi, są bardziej zalęknieni i bezradni. Często onieśmieleni i wycofujący się. Chcąc sprostać stawianym przed nimi wymaganiom sięgają po środki poprawiające nastrój – alkohol, leki, narkotyki.

Rodzina, jest miejscem pierwszych doświadczeń społecznych, które powinny być fundamentem dobrego funkcjonowania w grupie rówieśniczej, w szkole, na uczelni, w pracy...wśród ludzi. Aby mogła być obszarem, na którym istnieje możliwość uczenia się bycia z innymi, nawiązywania kontaktu, rozmawiania, współpracy, dawania i brania wsparcia, jej członkowie muszą mieć czas i możliwość bycia ze sobą. Doświadczenie i obserwacje wskazują na wyraźnie odwrotną tendencje. Rodzice są zaangażowani w pracę i karierę. Dziadkowie są niedostępni, często jeszcze aktywni zawodowo lub oddaleni o setki kilometrów. Lęk o przyszłość dzieci i oczekiwanie, że powinny one osiągnąć sukces powoduje, iż rodzice od najmłodszych lat angażują je w rożnego rodzaju zajęcia. Już czterolatki uczą się języków obcych, sześciolatki systematycznie trenują w klubach sportowych, a większość - pozostałą część dnia spędza przy komputerze lub na dodatkowych zajęciach. Coraz częściej jedyną formą spędzania czasu w rodzinie stają się wspólne wyprawy do supermarketów.

W związku z tym mamy do czynienia z paradoksalną sytuacją. Dzieci bardzo często nie mają możliwości doświadczyć i nauczyć się swobodnego i otwartego bycia z innymi. Z drugiej strony, wymaga się od kolejnych pokoleń młodych ludzi pewności i efektywności w sytuacjach społecznych. Dostosowując się do wymagań stawianych nam przez społeczną i gospodarczą rzeczywistość rezygnujemy coraz częściej z naszej prywatności, wolnego czasu, możliwości odpoczynku i bycia z bliskimi. Pozbawiamy się kontaktów budujących nasze poczucie bezpieczeństwa i akceptacji a będących podstawowym źródłem konstruktywnych doświadczeń interpersonalnych. Jednocześnie wymagamy od siebie ciągłej skuteczności w sytuacjach społecznych.

Żyjemy w świecie paradoksów. Rodzina nie daje nam podstawowych narzędzi pozwalających skutecznie funkcjonować. Sami pozbawiamy się doświadczeń, dzięki którym rozwijalibyśmy nasze dyspozycje osobowe pozwalające nam pewniej i swobodniej kontaktować się z innymi. Jednocześnie formułujemy coraz większe wymagania, tworzymy coraz trudniejsze zadania i stawiamy coraz wyżej poprzeczki. Coraz częściej musimy podejmować działania w warunkach społecznej ekspozycji i oceny. Często towarzyszy nam wówczas uczucie niepewności, nieufności, lęku, skrępowania wobec innych ludzi. Pojawiają się myśli: nie umiem, nie potrafię, nie uda mi się. W konsekwencji często rezygnujemy z działania, wycofujemy się i zaczynamy spostrzegać sytuacje społeczne jako trudne i unikamy ich.

Ten rodzaj postrzegania i funkcjonowania dezorganizuje i poważnie ogranicza aktywność społeczną i zawodową, w różnych okresach życia, ponad 40% ludzi (P.G. Zimbardo, 2000).

Nieśmiałość pojawia się najczęściej wówczas, gdy znajdujemy się w centrum uwagi dużej grupy obcych nam osób, w sytuacji nawiązywania kontaktu z osobą płci przeciwnej, w relacjach z autorytetami lub osobami posiadającymi władzę oraz gdy jesteśmy w nowej dla nas sytuacji lub podlegamy ocenie.

Skala zjawiska tłumaczy rosnące zainteresowanie tym problemem oraz motywuje do poszukiwania metod, które pozwalałyby diagnozować jego rzeczywiste natężenie. W niniejszym opracowaniu autorzy próbują, w oparciu o literaturę zdefiniować pojęcie nieśmiałości, określić jej przyczyny i skutki. Dokonają wstępnej analizy możliwości wykorzystania Stanford Shyness Survey - P.G. Zimbardo – badającego subiektywne natężenie poczucia nieśmiałości.

Nieśmiałość – przegląd definicji

Z pojęciem nieśmiałości spotykamy się często w języku potocznym. Rozumiana jest ona jako (sł. jęz. polskiego) bojaźliwość, lękliwość, płochliwość.

Aktualnie na gruncie literatury psychologicznej można wyodrębnić dwa sposoby definiowania nieśmiałości (M. Tyszkowa, 1978).

Pierwszy sposób definiowania skupia się na objawach i przyczynach nieśmiałości (definicje globalne), drugi sposób próbuje budować syndromy symptomów charakterystycznych dla funkcjonowania życiowego osób nieśmiałych (definicje syndromalne).

W ramach definicji globalnych nieśmiałość określana jest jako: „specyficzne zakłócenia przebiegu czynności celowych ujawniające się w działaniu w obecności świadków”, przypisywane uszkodzeniom woli jako „abulia społeczna” (Janet, za M. Tyszkowa, 1978). Świadkowie przyczyniają się do wzrostu napięcia społecznego jednostki nieśmiałej. Nie potrafi ona na skutek owych defektów woli oderwać od nich swej uwagi i nie jest w stanie skoncentrować się na czynności, którą chce podjąć. Definicja ta akcentuje dwa ważne obszary: zakłócenia motywacji oraz specyfikę percepcji sytuacji społecznych u nieśmiałych (M. Tyszkowa, 1978, s.221).

G. Judet uważa, iż osoba nieśmiała jest skłonna do „refleksji o sobie” do czego pobudzają ją przeżywane emocje takie jak lęk lub wstyd. Emocje te nie są spowodowane rzeczywistą sytuacją, ale wywołane są deprecjacyjnym myśleniem o sobie, niedocenianiem własnych możliwości. Obawa przed kompromitacją i przewidywanie klęski dezorganizuje podjęte działania (M. Tyszkowa, 1978, B. Harwas-Napirała, 1995).

Definicje syndromalne określają nieśmiałość jako dyskomfort i częściowe zahamowanie zwykłych form zachowania, gdy jednostka znajduje się w obecności innych, szczególnie gdy jest obiektem ich uwagi” (H. B. English i A. Ch. English, za M. Tyszkowa 1978). Ujęcie to koncentruje się tylko na dwóch komponentach: emocjonalnym i behawioralnym.

B. Harwas - Napierała wyróżniła trzy grupy definicji nieśmiałości:
  • definicje nieśmiałości w aspekcie behawioralnym (obejmują ten sam zakres definicji co definicje globalne). Definicje te opisują nieśmiałość na poziomie zachowania czyli najbardziej zewnętrznego przejawu tego zjawiska (B. Harwas - Napierała, 1995);
  • definicje mówiące o nieśmiałości jako lękliwości społecznej uznają, że cechą wspólną lęku społecznego i nieśmiałości jest przezywanie niepokoju jako emocji podstawowej choć różni je społeczny kontekst, w jakim się pojawiają (R.S. Miller, 1999). Rozumienie nieśmiałości jako lękliwości społecznej powoduje, że najważniejszy staje się jej aspekt emocjonalny (nadwrażliwość emocjonalna);
  • ostatnia grupa definicji podkreśla aspekt samoorientacyjny, który polega na ustosunkowaniu się osoby nieśmiałej do samej siebie, a  szczególnie na niedocenianiu się. Wiąże się ono ze „wstydem nieuzasadnionym” (G. Judet), „poczuciem niższości” (L. Dugas, A. Hauser), „brakiem pewności siebie” (W. Hehlman, L. Dugas) czy „pomniejszaniem faktycznie posiadanych sprawności” (S. Gerstmann). Samoświadomość, która jest wspólnym mianownikiem wymienionych zjawisk jest zniekształcona i stanowi przyczynę zahamowań (B. Harwas – Napierała, 1995).
Twórca Stanford Shyness Survey - P.G. Zimbardo zrezygnował z dokładnej definicji nieśmiałości i oparł się na subiektywnym odczuciu i rozumieniu określenia „nieśmiały” przez osoby badane. Według niego nieśmiałość jest pojęciem nieostrym. „Żadna pojedyncza definicja nie może być adekwatna, gdyż nieśmiałość oznacza różne rzeczy dla różnych osób. Jest to złożona przypadłość, która pociąga za sobą całą gamę skutków – od lekkiego poczucia skrępowania, poprzez nieuzasadniony lęk przed ludźmi, aż do skrajnej nerwicy” (P.G. Zimbardo, 2000).

Przyczyny i symptomy nieśmiałości.

Tak jak większość zjawisk rozpatrywanych w psychologii, nieśmiałość jest wynikiem oddziaływania wielu czynników. Badania wskazują, na znaczący wpływ:
  • Czynników biologiczno – genetycznych: część naukowców (Henderson, Zimbardo, Carducci) doszukuje się podstaw nieśmiałości w neurologicznym funkcjonowaniu organizmu. Cattell natomiast uznaje za przyczynę nadmiernej lękliwości nadaktywność sympatycznego układu nerwowego. Przejawia się ona w czynniku H minus, czyli tak zwanej wysokiej wrażliwości na bodźce, która sprzyja kształtowaniu się nieśmiałości (Harwas - Napierała 1995, Zimbardo 2000)
  • Czynników społeczno - kulturowych: badania wskazały na istotne znaczenie wczesnych doświadczeń społecznych. Wg Zimbardo nieśmiałość jest skutkiem zminimalizowania ilości interakcji międzyludzkich, w tym szczególnie tych serdecznych, przyjaznych i bezinteresownych. Sprzyjające nieśmiałości są również systemy wartości i postawy kształtowane w procesie wychowania charakterystyczne dla pewnych kultur (P G. Zimbardo, 2000);
  • Czynników społeczno - rodzinnych: w tym przede wszystkim postaw rodziców i jakości relacji uczuciowych rodzic – dziecko. Harwas – Napierała wskazuje na znaczenie procesu społecznego uczenia się. Naśladownictwo i identyfikacja prowadzi do przejmowania lękowych wzorców osobowych;
  • Czynników osobowościowych: nieśmiałość związana jest z reguły ze specyficznie ukształtowanymi poznawczymi strukturami osobowości dotyczącymi obrazu świata, pojęcia o sobie i samooceny (M.Tyszkowa,1993);
Wyodrębnione symptomy nieśmiałości ujęte są w cztery grupy:
  1. Zachowania: zahamowanie lub pasywność, niewyraźne i ciche mówienie, zablokowanie płynności wypowiadanie się, minimalna specyficzna ekspresja albo przesadne potakiwanie bądź uśmiechanie się;
  2. Reakcje fizjologiczne: przyspieszony rytm serca, suchość w ustach, drżenie, pocenie się, zawroty głowy, zaburzenia pracy żołądka, czerwienienie się lub nadmierna bladość;
  3. Procesy poznawcze: negatywne myśli na swój temat, obwiniające siebie atrybucje, negatywne nastawienie do siebie, przekonanie, ze istnieje z góry założony protokół właściwego postępowania, który osoba nieśmiała musi odgadnąć;
  4. Uczucia i emocje: zakłopotanie, wstyd, przygnębienie, smutek, depresja, niepokój, lęk (za P.G. Zimbardo, 2000)
Rodzaje nieśmiałości

Opisując zjawisko nieśmiałości badacze różnicowali je odwołując się do następujących wymiarów :
  1. M. Tyszkowa ( 1978) w oparciu o wymiar czasu charakteryzowała nieśmiałość pod względem trwałości jej występowania. Wyróżniła trzy jej rodzaje:
    • Nieśmiałość chwilową – obecną tylko w pewnych kategoriach sytuacji społecznych;
    • Nieśmiałość przejściową – pojawiającą się na skutek rozwoju psychicznego i kształtowania się nieśmiałości;
    • Nieśmiałość trwałą – występującą w przeciągu całego życia jednostki w wyniku charakterystycznego uformowania się osobowości i będącą w rzeczywistości nieadekwatną formą przystosowania do środowiska.
  2. P. G. Zimbardo (2000) wyodrębnił dwa rodzaje nieśmiałości w oparciu o treści samoświadomości jednostki:
    • Nieśmiałość publiczna (związana ze świadomością publiczną, przejawiającą się niepokojem o styl swojego działania i prezentacji wobec otoczenia) – polega na przykładaniu dużej wagi do swojego zachowania i zamartwiania się tym jak będzie ono odbierane. Zimbardo opisuje następujący mechanizm prowadzący do zaburzeń: uczucia zaburzają sposób wykonania czynności, co zostaje źle odebrane przez otoczenie, a opinia otoczenia pogarsza sposób myślenia jednostki nieśmiałej o sobie. Ukrytym podłożem nieśmiałości publicznej jest brak wiary w siebie i niskie poczucie własnej wartości.
    • Nieśmiałość prywatna (związana ze świadomością prywatną, przejawiającą się nieustannymi próbami zrozumienia samego siebie, swojego procesu myślenia i własnych motywów, uwrażliwieniem na własne odczucia i wyobrażaniem siebie w rożnych aktywnościach ze sobą w roli głównej) – w której dominuje złe samopoczucie oraz lęk przed zdemaskowaniem przez innych. Osoby nieśmiałe prywatnie podejmują różnorodne działania na forum społecznym, bywają nawet liderami i przywódcami. Jednak owe działania nieodłącznie związane są z lękiem przed opinią publiczną.
  3. Nieśmiałość lękowa i nieśmiałość samoświadoma (z przewagą wstydu).
    W oparciu o dwa komponenty: lęk i wstyd, L. Henderson (2000) i R. Miller (1999) za A. Buss’em wyróżnili dwa typy nieśmiałości, które pojawiają się we wczesnym okresie rozwoju dzieci:
    • Nieśmiałość lękowa - związana z dominacją lęku, strachu i bojaźliwości. Ujawnia się w kontaktach interpersonalnych jako lęk przed nieznajomymi oraz w postaci obaw przed kontaktem z nowością. Zwykle pojawia się on jako pierwsza (około 1 r.ż.) i dotyczy około 15% noworodków, a jej przejawem są niespokojne zachowania w obecności nieznajomych.
    • Nieśmiałość samoświadoma - związana z poczuciem zawstydzenia i wstydu. Pojawia się na przełomie 5-6 r.ż. i jest związana z rozwojem świadomości oraz ze zdolnością do patrzenia na sprawy z punktu widzenia innych ludzi. Ta forma najbardziej rozpowszechniona jest wśród nastolatków, którzy znaczną wagę przywiązują do opinii otocznia.
    Nieśmiałość może pojawiać się, w toku rozwoju jednostki, jako normalny przejaw kryzysowych momentów w procesie opanowywania czynności i kształtowania się osobowości, gdy osiągnięty poziom samoświadomości przerasta aktualny poziom sprawności. Szczególnie wyraźnie zaznacza się to u młodzieży w początkowej fazie wieku dorastania, gdy zbyt wygórowane ideały i oczekiwania wobec siebie konfrontowane są ze świadomością własnych braków i ograniczeń.
Przegląd badań nad nieśmiałością

Z biegiem czasu rozważania teoretyczne zostały uzupełnione przez dane uzyskane na drodze obserwacji i doświadczeń, co niewątpliwie przyczyniło się do pogłębienia rozumienia zjawiska nieśmiałości. Obecnie znana jest już jego epidemiologia. Zebrano i uporządkowano również symptomy świadczące o występowaniu omawianego zjawiska. Skatalogowano okoliczności wywołujące reakcję lękową osób nieśmiałych. Dokonano porównań międzykulturowych.

Analizując zjawisko nieśmiałości, badacze wyodrębniając grupy osób nieśmiałych odwoływali się:
  • do określonych wcześniej kategorii zachowań - symptomów, które służyły do bezpośredniej obserwacji (np. przez opiekunów, wychowawców, współpracowników itd.) lub tworzenia kwestionariuszy, w których badany sam określał ich natężenie (Harwas – Napierała 1995, E. Januszewska 2000)
  • do subiektywnego poczucia nieśmiałości bez wskazywania konkretnych zachowań lub symptomów (P. G. Zimbardo 2000)
Jako pierwszy badania nad nieśmiałością dorosłych podjął P. G. Zimbardo. Wykorzystując ankietę i pogłębiony wywiad, zanalizował wiele indywidualnych przypadków, przeprowadził eksperymenty nad zachowaniem osób nieśmiałych, a także dokonał porównawczych badań międzykulturowych. Dzięki temu wypracowano między innymi model podejścia do problemu nieśmiałości u osób dorosłych oraz ich leczenia (L. Henderson,2000; P.G. Zimbardo, 2000).

Według badań przeprowadzonych przez P. G. Zimbardo na terenie USA od początku lat 70 – tych, subiektywnie chronicznie odczuwaną nieśmiałość deklaruje około 40% (+/– 3%) osób dorosłych. Spośród osób, które nie czują się nieśmiałe 40% populacji uważa, że miało w swym życiu okres, w którym uważało się za nieśmiałe. Było to zatem dla nich doświadczenie przejściowe. Natomiast 15% doświadcza nieśmiałości tylko w pewnych sytuacjach. Jedynie 5% badanych twierdzi, że nigdy nie było, ani nie odczuwało żadnych przejawów nieśmiałości.

W najnowszych badaniach przeprowadzonych pod kierunkiem B. Carducciego zaobserwowano wzrost tej liczby z 40% na 50%. P.G. Zimbardo uzasadnia ten przyrost rozwojem cywilizacyjnym świata, który przyczynia się do coraz większej izolacji ludzi (L. Henderson, 2000; P. G. Zimbardo, 2000).

Doniesienia wstępne z badań własnych

Najwyraźniej subiektywne odczuwanie nieśmiałości w populacji amerykańskiej posiada tendencję wzrostową. Podobna sytuacja ma miejsce na terenie państw Europy Zachodniej (P. G. Zimbardo, 2000). W związku z brakiem danych dotyczących zakresu omawianego problemu w populacji polskiej wydaje się istotne przeprowadzenie szczegółowych badań empirycznych. Pozwolą one przyjrzeć się nasileniu zjawiska nieśmiałości w naszym kraju i staną się wstępem do analiz porównawczych.

Autorki przygotowały zestaw pytań zaczerpniętych, za zgodą P.H. Zimbardo ze Stanford Shyness Survey. Pytania nie dotyczą oceny obiektywnie wyodrębnionych wskaźników, czy symptomów nieśmiałości, ale odwołują się do subiektywnego postrzegania i ocenienia siebie jako osoby przeżywającej uczucie nieśmiałości.

Badania przeprowadzono w okresie od maja do października 2001 roku. Objęto nimi 108 osób narodowości polskiej – studentów Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Łodzi. W grupie osób badanych znalazło się 55 kobiet i 48 mężczyzn. Przedział wiekowy badanych wynosił 18 – 47, średni wiek 26,19. Na podstawie przeprowadzonych badań dokonano wstępnego opracowania uzyskanych odpowiedzi.

Najbardziej podstawowych wnioskiem z przeprowadzonych badań jest to, że nieśmiałość jest zjawiskiem szeroko rozpowszechnionym. Na pytanie pierwsze, które brzmiało:
Czy obecnie uważasz się za osobę nieśmiałą, tzn. czy nieśmiałość jest ważną częścią Twojej osobowości?
TAK / NIE
ponad 33% badanych studentów (34,55% kobiet, 33,25% mężczyzn) odpowiedziało TAK, co oznacza, że obecnie uważa się za osoby nieśmiałe.
Ponad 78% z tej grupy (76,36% kobiet, 81,25% mężczyzn) na pytanie drugie, które brzmiało:
Jeśli na pytanie pierwsze odpowiedziałeś “TAK”, czy był w Twoim życiu kiedykolwiek wyraźny okres, w którym nie uważałeś się za osobę nieśmiałą?
TAK / NIE
odpowiedziało NIE, co może sugerować, iż postrzegają siebie, jako osoby stale doświadczające nieśmiałości. P. G. Zimbardo określa ten stan mianem „chronicznej nieśmiałości”( P. G. Zimbardo, 2000).
Spośród wszystkich osób, które na pytanie pierwsze odpowiedziały NIE, czyli nie postrzegają siebie obecnie jako osoby nieśmiałe, ponad 49% respondentów (54,55% kobiet, 43,75% mężczyzn), miało w swym życiu okres kiedy doświadczało nieśmiałości. Osoby te na pytanie trzecie, które brzmiało:
Jeśli na pytanie pierwsze odpowiedziałeś ”NIE” tzn. obecnie nie uważasz się za osobę nieśmiałą, to czy kiedykolwiek w przeszłości uważałeś się za osobę nieśmiałą?
TAK / NIE
odpowiedziały TAK. Na pytanie czwarte, które brzmiało:
Na ile według Ciebie, nieśmiałość jest atrakcyjną/ pożądaną cechą charakteru?
a) niepożądaną,
b) trudno powiedzieć,
c) pożądaną;

najwięcej osób – 53,40% (49,09% kobiet, 58,33% mężczyzn) wybrało odpowiedź b). to znaczy nie oceniło jednoznacznie nieśmiałości jako pożądanej lub niepożądanej. 37,86 % badanej populacji (31,82 kobiet, 33,34% mężczyzn) wybrało odpowiedź a). to znaczy, że ocenia nieśmiałość jako niepożądaną cechę charakteru. Zdecydowanie najmniejsza ilość osób – 8,74% (9,09% kobiet, 8,34% mężczyzn) wybrało odpowiedź c). to znaczy uważa nieśmiałość za cechę pożądaną i atrakcyjną.
Osobom, które uważają się obecnie za osoby nieśmiałe lub kiedykolwiek w przeszłości doświadczały nieśmiałości zadano pytanie:
Czy generalnie podoba Ci się (lub podobało się) bycie nieśmiałym?
TAK / NIE
96,12% badanych studentów (98,18% kobiet, 93,75% mężczyzn) odpowiedziało NIE. Zaledwie 3,88% osób lubi swoją nieśmiałość.
Ta sama grupa osób odpowiadała również na pytanie, które brzmiało:
Czy uważasz (uważałeś) swoją nieśmiałość za problem?
TAK / NIE
48,54% respondentów (58,18% kobiet, 37,50% mężczyzn) odpowiedziało TAK, co oznacza, że doświadczanie nieśmiałości postrzega jako problem. Autorki zapytały respondentów również o sytuacje, aktywności i typy ludzi sprzyjające doświadczaniu nieśmiałości:
Jeśli kiedykolwiek doświadczyłeś lub doświadczasz obecnie nieśmiałości wskaż, które z następujących sytuacji, działań, aktywności, typów ludzi wywołują w  Tobie nieśmiałość:
Zaznacz ”kółkiem” wszystkie wybrane przez siebie odpowiedzi:
  1. małe grupy, w których wykonujesz zadania (np. grupa seminaryjna, grupa pracownicza),
  2. małe grupy, z którymi spędzasz czas wolny (np. zabawa, przyjęcia),
  3. kontakty indywidualne z osobą tej samej płci,
  4. kontakty indywidualne z osobą przeciwnej płci,
  5. sytuacje, w których prosisz o pomoc, pytasz, starasz się zdobyć informację,
  6. w kontakcie z osobami o wyższym statusie społecznym,
  7. w sytuacjach wymagających asertywności (np. kiedy skarżysz się na obsługę w restauracji albo jakość produktu),
  8. w sytuacjach, w których występujesz przed dużą publicznością (np. wystąpienie publiczne),
  9. w sytuacjach, w których występujesz przed małą grupą (np. kiedy jesteś przedstawiany, kiedy jesteś pytany o opinię),
  10. w sytuacjach, w których jesteś oceniany, porównywany z innymi (np. kiedy jesteś przepytywany i krytykowany),
  11. w kontaktach z obcymi,
  12. w kontaktach z osobami reprezentującymi władzę (np. policjant, nauczyciel, przełożony w pracy),
  13. w kontaktach z autorytetami (np. z racji ich wiedzy),
  14. inne (jakie)..........................................................................................................
Ponad 45 % badanej populacji (38,18% kobiet, 54,17% mężczyzn) doświadcza nieśmiałości w sytuacjach: proszenia o pomoc, zadawania pytań i zdobywania informacji. Prawie 45% respondentów doświadcza nieśmiałości w sytuacjach bycia ocenianym i porównywanym z innymi. W tych sytuacjach kobiety doświadczają nieśmiałości znacznie częściej – 61, 82%, niż mężczyźni – 25%. Ponad 43% badanej populacji doświadcza nieśmiałości przy okazji wystąpień publicznych – 69,09% kobiet i 14, 58% mężczyzn. 29,13% respondentów doświadcza nieśmiałości w sytuacjach wymagających od nich zachowań asertywnych. W kontakcie z osobami o wyższym statusie społecznym ogółem nieśmiałości doświadcza ponad 25% – 38,18% kobiet i 10,42% mężczyzn. W kontaktach z autorytetami nieśmiałości doświadcza ponad 23% badanej populacji, przy czym doświadczają jej wyłącznie kobiety (43,64%). Małe grupy (np. grupa seminaryjna, pracownicza) wywołują uczucie nieśmiałości u 17,48% badanych (7,27% kobiet, 29,17% mężczyzn). Wystąpienia przed małymi grupami wywołują nieśmiałość u 17,48% osób (16,36% kobiet, 18,75% mężczyzn). Kontakty indywidualne z osobą płci przeciwnej oraz kontakty z osobami reprezentującymi władzę (np. policjant, przełożony, nauczyciel) wywołują nieśmiałość u 15,53% osób badanych. W pierwszej sytuacji nieśmiałość odczuwa zaledwie 9,09% kobiet i 22,92% mężczyzn. Natomiast w drugim przypadku odczuwają nieśmiałość tylko kobiety – 29,09%. Kontakty indywidualne z osobą tej samej płci wywołują nieśmiałość u 11,65% respondentów – u 5,45% kobiet i 18,75% mężczyzn. Małe grupy z którymi badani spędzają czas wolny oraz osoby obce wywołują nieśmiałość w najmniejszym stopniu: 6,80% i 5,83%. (kobiety 10,91%, mężczyźni 0,00%).

Jak wynika z powyższych rozważań problem nieśmiałości aktualnie dotyczy około jednej trzeciej części badanej populacji. Porównywalne badania P.G. Zimbardo, to znaczy odnoszące się również do grupy studentów wskazują na nieco wyższy wskaźnik – 42%. (P.G.Zimbardo, 2000). U wielu osób nieśmiałość jest zjawiskiem długotrwałym. Pojawia się najczęściej w sytuacjach związanych ze społeczną oceną – proszenie o pomoc, zdobywanie informacji, wystąpienia publiczne.

Na uwagę zasługuje różnice między kobietami i mężczyznami we wskazywaniu sytuacji w których doświadczają nieśmiałości.

Wydaje się więc istotne dokładne przeanalizowanie omawianego zjawiska zarówno pod kątem jego rozmiarów, przejawów jak i sytuacji sprzyjających jego występowaniu.

Jeżeli okaże się, iż analizowany problem ma, podobnie jak w Stanach Zjednoczonych, tendencję wzrostową, przed psychologami i pedagogami stanie nowe wyzwanie. Jak przeciwdziałać nieśmiałości? Może już dziś, równolegle do prowadzonych badań nad częstością występowania nieśmiałości, warto by pokusić się o stworzenie programów prewencyjnych i profilaktycznych, przeciwdziałających temu zjawisku.

Przedstawione rozważania stanowią zaledwie wstęp do dalszej eksploracji omawianego problemu.

Bibliografia:
  1. Harwas – Napierała B., (1995), Nieśmiałość dorosłych. Geneza, diagnostyka, terapia. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora
  2. Henderson L., (2000), Social Fitness. Źródło: Shyness. com
  3. Januszewska E., (2000), Nieśmiałość a poziom lęku u dzieci w wieku szkolnym, „Przegląd Psychologiczny”, tom 43 nr 4.
  4. Miller R. S., (1999), Niepewność i zakłopotanie. O pokonywaniu niechcianych uczuć. Gdańsk: GWP.
  5. Skorupko S., Auderska H., Łempicka Z. (red), (1989) Mały słownik języka polskiego, Warszawa: PWN
  6. Tyszkowa M., (1978), Osobowościowe podstawy syndromu nieśmiałości, „Psychologia wychowawcza”, nr 3.
  7. Zimbardo P. G., (2000), Nieśmiałość. Warszawa: PWN
ZMIEŃ KATEGORIĘ
PRZEJDŹ DO GÓRY STRONYZMIEŃ KATEGORIĘ
EPF prawa autorskie ogłoszenia polityka cookies mapa strony
© 1996-2017 CEDEGO
Szkolenia BHP ŁódźŸ, SEP - CEDEGO