Szkolenia Bhp, Sep - CEDEGO chcesz być na bieżąco informowany o nowych szkoleniach? zapisz się do newslettera!
OFERTA KALENDARZ SZKOLEŃ CZYTELNIA PLIKI NAJCZĘSTSZE PYTANIA KONTAKT

STRONA GŁÓWNA > CZYTELNIA > PSYCHOLOGIA PRACY > JAK MÓWIĆ BY BYĆ ZROZUMIANYM? JAK SŁUCHAĆ BY INNI CZULI SIĘ WYSŁUCHANI?
CZYTELNIA
PSYCHOLOGIA PRACY
Jak mówić by być zrozumianym? Jak słuchać by inni czuli się wysłuchani?
dr Marta Znajmiecka-Sikora
dr Martyna Kaflik-Pieróg
Twoja twarz jest jak otwarta księga.
Gdy oczy mówią jedno, a usta drugie,
wówczas doświadczony człowiek
polega na mowie oczu.

R. Emerson, 1860


Kamera start. Ujęcie 1. Zbliżenie. Dyrektor poprosił Cię o przygotowanie protokołu z posiedzenia Rady Nadzorczej. Dał Ci czas do jutra. Planowałaś zabrać się do pracy po powrocie z pracy, jednak syn zrobił Ci niespodziankę - złapał grypę. Odłożyłaś pisanie. Wchodząc do pracy następnego dnia rano już w drzwiach natknęłaś się na dyrektora. „Protokół gotowy?” - zapytał. Odpowiedziałaś, że nie i już zaczynałaś się usprawiedliwiać, kiedy Twój szef tonem nie znoszącym sprzeciwu powiedział – „Nie obchodzą mnie te wyjaśnienia! Prosiłem o protokół, a Pani nie wykonała mojej prośby! Co Pani sobie wyobraża?!” Skulona, z poczuciem winy i niesprawiedliwości odeszłaś. Miałaś żal do szefa, że Cię źle potraktował i żal do siebie, że nie potrafiłaś mu odpowiedzieć.

Większość konfliktów, nieporozumień nie wynika ze złej woli. Są one zazwyczaj efektem nieumiejętności skutecznego porozumiewania się. Przyjrzyjmy się zatem temu procesowi i weźmy komunikację na warsztat.

Co to jest komunikacja?

Człowiek ze swej natury jest istotą „stadną”. Żyje on we wspólnocie z innymi i potrzebuje innych ludzi. Komunikacja to nic innego jak wymiana informacji miedzy żywymi istotami.

W procesie tym wyróżniamy nadawcę, odbiorcę, kanał komunikacyjny i szumy (rys.1).

rys. 1. Proces komunikacji interpersonalnej

szkolenia w zakresie psychologi pracy, bhp, udt, sep w Łodzi

Nadawca to osoba nadająca komunikat. Odbiorcą nazywamy osobę, do której ten komunikat jest kierowany. Kanał to środek przekazywania informacji: fale akustyczne lub świetlne. Szumem natomiast jest wszystko to, co zakłóca proces komunikacji, zarówno na poziomie nadawcy, odbiorcy jak i kanału.

Po stronie nadawcy i odbiorcy szum może mieć związek z postawami, uprzedzeniami, przekonaniami, poglądami, doświadczeniami, przeżywanymi aktualnie emocjami. Szum stanowią również różnego typu zaburzenia mowy. W kanale komunikacyjnym - szumem może być hałas z otoczenia, np. ruch uliczny, włączone radio lub telewizor.

Podczas normalnej rozmowy dwóch osób, tylko niecałe 7% informacji przekazywanych jest za pomocą słów - werbalnie. 38% to sposób mówienia, np.: ton głosu, tempo, barwa. Pozostałe 55% informacji przekazywane jest poprzez „język ciała”, np.: mimika, gesty, oczy, dystans interpersonalny, ubiór – niewerbalnie (rys.2).

rys. 2. Komunikacja interpersonalna – rozkład procentowy
Komunikacja interpersonalna – rozkład procentowy

Komunikacja niewerbalna

Kamera start. Ujęcie 2. Zbliżenie. Klasa szkolna... Klasówka... Podałaś pytania. Uczniowie zaczęli na nie odpowiadać. Stanęłaś z boku, by dobrze widzieć całą klasę. Przyglądasz się. Uczniowie pochyleni nad kartkami wyglądają na skupionych. Kowalski zachowuje się inaczej. Podchodzisz do niego. Podnosisz jego pracę. Ze środka wypada ściąga. Skąd wiedziałaś?


Język niewerbalny to bardzo szczera i bezpośrednia forma komunikacji. Jest on pierwotnym językiem człowieka i w znacznej mierze przebiega poza kontrolą świadomości. Bo czy Kowalski chciał by go złapano? Zapewne nie. A jednak postawą swego ciała, rozbieganym wzrokiem, spojrzeniami rzucanymi ukradkiem dał znać - „ściągam”.

Popatrzmy, jakie są formy komunikatów niewerbalnych i przyjrzyjmy się bliżej niektórym z nich (rys.3).

rys. 3. Komunikacja niewerbalna

Kontakt wzrokowy

Kontakt wzrokowy w znacznym stopniu określa wzajemny stosunek ludzi do siebie, negatywny bądź pozytywny, bliski czy z dystansem.

Uważne patrzenie pozwala odebrać ważne informacje o drugiej osobie. Spojrzenia komunikują to, czy jesteśmy uważni i zainteresowani partnerem.

W kontakcie wzrokowym ważne są: proporcje, czas trwania, intensywność. Należy pamiętać, aby nie wpatrywać się zbyt długo, ale też zbyt krótko. Z badań wynika, że nasze spojrzenie powinno się spotkać ze spojrzeniem rozmówcy w około 60 - 70% czasu trwania rozmowy, aby miał on dobre odczucia. Jeśli pozostajemy w kontakcie wzrokowym krócej niż 30% czasu rozmowy, partner prawdopodobnie nie będzie nam ufał.

Osoby, które unikają kontaktu mogą być traktowane jako: napięte, nieufne, nerwowe, wykrętne, niegodne zaufania. Natomiast ludzie, którzy spoglądają wystarczająco często są odbierani jako: otwarci, dostępni, przyjacielscy, godni zaufania, szczerzy.

Twarz, mimika

Nie na darmo twarz nazywana jest „zwierciadłem duszy”. Dzięki mimice komunikujemy przeżywane przez nas emocje. Paul Ekman i Wallace Friesen podjęli zakrojone na szeroką skalę badania porównawcze nad zdolnością do wnioskowania o czyimś stanie emocjonalnym na podstawie wyrazu jego twarzy. Przedstawili badanym, pochodzącym z odległych kręgów kulturowych, również z plemion pierwotnych, zdjęcia twarzy wyrażających różne emocje oraz opisy sytuacji, w których mogły one powstać. Zadanie badanych polegało na zestawieniu mimiki z sytuacją. Okazało się, że we wszystkich kręgach kulturowych trafnie rozpoznano sześć wyrazów mimicznych. Były to twarze wyrażające radość, gniew, zdumienie, strach, wstręt, pogardę. Określono je jako podstawowe reakcje mimiczne. Dzięki nim możemy przekazać sobie te najważniejsze emocje.

Gestykulacja i postawa ciała

Gesty i poruszanie ciałem są stałym elementem procesu komunikowania się. Gestykulujemy po to, by podkreślić wagę naszych słów, coś zaakcentować, pokazać kolejność, określić kształt lub rozmiar czegoś, wskazać jakiś obiekt lub osobę. Swobodna, otwarta, adekwatna do treści wypowiedzi gestykulacja podnosi atrakcyjność i skuteczność nadawcy.

Gesty odzwierciedlają także stany emocjonalne. Osoba pobudzona, niespokojna będzie wykonywać wiele niezbornych, jakby chaotycznych ruchów ciała, a agresywna może zaciskać pięści czy wymachiwać rękoma.

Odległość i dystans

To, jak blisko ktoś nas staje, jest pewnego rodzaju informacją o jego stosunku do nas.

Mówi się, że czasem ludzie tworzą między sobą niewidzialne ściany lub dystans. Zasada ogólna mówi, że im bardziej dwie osoby są sobą zainteresowane, tym bliżej siebie stają.

Jednak istnieje granica określająca na jaką odległość ludzie lubią się do siebie zbliżać, gdy ich stosunki nie są zbyt intymne. Ta „bańka prywatności” rozciąga się na odległość ok. 45-60 cm wokół nich. Im bardziej oficjalne są te stosunki, tym dalej od siebie stają. Mówi się o tzw. publicznej odległości w granicach 1,5 m- 3 m. To, jaka odległość będzie odpowiednia, zależy od tego, kim są partnerzy. Każdy, kto narusza tę umowną granicę, zbliżając się na zbyt małą odległość, wywołuje zwykle silne napięcie, niepokój i zażenowanie u drugiej osoby.


Przestrzeń

Amerykański psycholog społeczny Hall, wyróżnił cztery strefy, które nazwał i scharakteryzował w następujący sposób:
Strefa intymna - przestrzeń najbliższa człowiekowi, do około 45 cm wokół ciała. Do tej strefy mają dostęp tylko osoby silnie związane z nami emocjonalnie.
Strefa osobista - odległość między 45-120 cm wokół ciała, którą rezerwujemy dla znajomych.
Strefa społeczna - odległość od 120 do 360 cm, w której pozwalamy znajdować się nieznajomym. Jest ona najwłaściwsza dla kontaktów typu przełożony podwładny, pracownik - klient.
Strefa publiczna - dystans powyżej 360 cm, utrzymywany zwykle przez osoby pozostające ze sobą w relacjach oficjalnych oraz podczas wystąpień publicznych.

Właściwości głosu i mowy

Aby wyrazić swoje zainteresowanie, aprobatę czy niechęć używamy często różnych „odgłosów”, czyli wyrażeń parajęzykowych typu: aha, o, mm. Robimy to zwykle spontanicznie, nie zawsze mając świadomość, że są ważnym nośnikiem informacji.

Jeśli chcemy być komunikatywni, powinniśmy używać głosu świadomie i adekwatnie do treści wypowiedzi. Komunikat będzie wiarygodny i zrozumiały dla odbiorcy, gdy będzie istniała zgodność między słowami, a ich niewerbalnym przekazem. Decydujące znaczenie ma tu ton głosu, tempo mówienia, akcentowanie i intonacja. Przykładem niespójnej wypowiedzi może być zdanie wyrażające pozytywną ocenę np. "to jest świetny pomysł" ale wyrażone ironicznym, sarkastycznym tonem. Odbiorca uwierzy w to, co jest przekazane niewerbalnie, a więc będzie to dla niego opinia negatywna.

Jeśli z kolei zależy mam na nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu, możemy dostosować swój ton, czy rytm głosu do jego głosu. Potocznie mówi się, że nadajemy na tych samych falach, a oznacza to, że umiejętnie odzwierciedlamy i dopasowujemy swój sposób mówienia do tego, którym posługuje się druga osoba.

Komunikacja niewerbalna ma ogromne znaczenie w porozumiewaniu się. Nim jednak zaczniemy interpretować poszczególne komunikaty pamiętajmy, że zaledwie sześć podstawowych wyrazów mimicznych ma charakter uniwersalny. Pozostałe osadzone są mocno w kontekście kulturowym, społecznym i indywidualnym.

Przykładowo, w Chinach wysunięcie języka jest wyrazem zawstydzenia, podczas gdy u nas potraktowane będzie jako zniewaga. W Japonii symbolem żałoby jest kolor biały, stosowany w naszym kraju w zupełnie odmiennych sytuacjach.

Podobnie ma się sprawa z kontekstem indywidualnym. Jedna osoba złoszcząc się tłucze talerze, inna krzyczy, a jeszcze inna płacze.

Komunikacja werbalna

Omówiłyśmy główne źródła komunikatów niewerbalnych, pokazałyśmy procentowy ich udział w procesie komunikacji. Chciałybyśmy teraz „wziąć pod lupę” te treści, które wyrażamy werbalnie.

Kamera start. Ujęcie 3. Zbliżenie. Masz wrażenie, że ten dzień jest dla Ciebie pasmem przykrości. Nie wykonałaś polecenia dyrektora, ten nawet nie próbował zrozumieć Twojej trudnej sytuacji. Później jeden z najlepszych uczniów rozczarował Cię, ściągając na klasówce. Jedyne o czym marzysz to łyk gorącej kawy i wyżalenie się przyjaciółce. Spotykasz ją w pokoju nauczycielskim, siadacie przy stoliku i opowiadasz o wszystkim, co Cię dzisiaj spotkało. Chcesz tylko zrzucić z siebie ciężar. Poczuć się zrozumiana i wysłuchana. Nic z tego. W odpowiedzi na swoje żale słyszysz: ”Nie przejmuj się. Gdybym ja miała przejmować się takimi bzdurami, dawno umarłabym na zawał. Problem dzisiaj to mam ja. Wyobraź sobie, zepsuł mi się samochód...

Mimo, iż przekaz werbalny stanowi zaledwie 7% i w przeciwieństwie do niewerbalnego odbywa się na poziomie świadomym, to nie jest on wolny od błędów.

Skąd się biorą trudności w komunikacji? Dlaczego tak często mówiąc do siebie nie rozumiemy się nawzajem?

Istnieje luka komunikacyjna, w której to, co słyszy słuchacz nie odpowiada zamierzonemu przekazowi mówcy, odbiorca rozumie informację inaczej, niż to było zamierzone przez nadawcę.

Nie zawsze komunikujemy to, co mamy na myśli. W związku z czym wiele czasu spędzamy na wyjaśnianiu wynikających z tego nieporozumień.

Niepowodzenia komunikacji, które biorą się z rozbieżności między tym, co nadawca miał na myśli, a tym, co odbiorca myśli, że nadawca miał na myśli, zwykle nie są spowodowane użyciem słów, form gramatycznych, niesprawnością werbalną. Przyczyną ich są raczej emocjonalne i społeczne źródła szumów.

Komunikacja jest nieefektywna, gdy słuchacz:
  • jest tak bardzo przejęty tym co chce powiedzieć, że nie zwraca uwagi na to, co mówią inni;
  • czeka tylko na to, by wejść w słowo mówiącemu i przedstawić swój punkt widzenia;
  • słucha wybiórczo – słyszy tylko to, co chce usłyszeć;
  • przerywa mówiącemu i kończy za niego wypowiedź, zniekształcając ją do własnych celów.
Do podstawowych barier komunikacyjnych zaliczyć należy:

Osądzanie – polega ono na narzucaniu własnych wartości innym osobom i formułowaniu rozwiązań cudzych problemów. Kiedy osądzamy nie słuchamy tego, co mówią inni, ponieważ zajęci jesteśmy oceną ich wyglądu, tonu głosu i słów, których używają. Ktoś, kto osądza mówi:
  • „Czy ty naprawdę nic nie rozumiesz?” (krytyka)
  • „To dlatego, że jesteś leniwa!” (obraza)
  • „Ciebie w ogóle ten temat nie interesuje.” (orzekanie)
  • „Gdybyś się trochę postarał, na pewno wyszło by ci to znacznie lepiej.” (manipulacja)
Decydowanie za innych – może ono utrudniać porozumiewanie nawet wtedy, gdy podyktowane jest troską i chęcią pomocy. Decydując za innych uzależniamy ich od siebie i pozbawiamy możliwości samodzielnego podejmowania decyzji. Ktoś, kto decyduje za innych mówi:
  • „Będziesz się uczył dwie godziny każdego wieczora.” (rozkazywanie)
  • „Jeśli tego nie zrobisz, to dopiero zobaczysz!” (groźba)
  • „Powinieneś się lepiej zachowywać.” (moralizowanie)
Uciekanie od cudzych problemów – tak, jak w powyższym przykładzie – polega na tym, że nie jesteśmy skłonni zajmować się nimi. Nie bierzemy pod uwagę uczuć i zmartwień innych ludzi.

Nie chcemy zajmować się ich lękami, obawami i troskami. Ktoś, kto ucieka od cudzych problemów mówi:
  • „Najlepiej byłoby, gdybyś...” (radzenie)
  • „Jaką dyscyplinę sportu chcesz uprawiać?” (zmiana tematu)
  • „Możesz poprawić swoje wyniki tylko poprzez bardziej wytężoną naukę.” (logiczne argumentowanie – nie ma mowy o uczuciach)
  • „Wszystko będzie dobrze.” (pocieszanie)
Niekiedy niepowodzenia w komunikacji spowodowane mogą być również przekazywaniem podwójnego komunikatu – jednego usłyszanego przez ciało, a drugiego – słownego. Wynika z tego niepewność odbiorcy, który na ten niejasny przekaz projektuje swoje własne znaczenie.

Jak komunikować skuteczne swoje myśli i uczucia?

Skuteczna komunikacja zachodzi między dwiema osobami wtedy, kiedy odbiorca rozumie informację tak, jak nadawca zamierzył. Aby efektywnie komunikować się należy jasno wyjawiać swoje zamiary, poprzez dobieranie właściwych słów. Wynika z tego bezpośredniość i jasność znaczeniowa. Aby podnieść prawdopodobieństwo, że komunikat będzie zrozumiany dokładnie nadawca może:
  • zmniejszyć szum, poprzez użycie więcej niż jednego kanału (np. używając obrazów i pisma razem z mówionymi słowami) i powtarzanie informacji więcej niż jeden raz;
  • przekazać komunikat całkowity i jasny, razem ze wszystkimi ubocznymi informacjami, których odbiorca może potrzebować, żeby zrozumieć układ odniesienia i punkt widzenia nadawcy;
  • przedstawić informację jako swoją własną poprzez użycie zaimków osobowych „Ja” i „Mój” – jest to jasne przyjęcie odpowiedzialności za wyrażane myśli i uczucia;
  • zadbać o to, żeby wypowiedzi werbalne, oznaki niewerbalne i zachowanie były ze sobą zgodne.
Słuchanie

Umiejętność słuchania jest sztuką. Nie wystarczy słuchać, by usłyszeć. Nie wystarczy usłyszeć aby zrozumieć, co ktoś do nas mówi. Aby być dobrym słuchaczem należy posiadać rozmaite umiejętności.

Rozmówca czuje się słuchany gdy:
  • próbujesz go zrozumieć, nawet wtedy, gdy mówi chaotycznie;
  • rozumiesz jego punkt widzenia nawet gdy jest on sprzeczny z Twoimi przekonaniami;
  • pozwalasz mu podejmować własne decyzje, nawet gdy uważasz, że są niesłuszne;
  • nie rozwiązujesz jego problemów, ale pozwalasz mu zająć się nimi samodzielnie;
  • powstrzymujesz swoją chęć udzielania mu dobrych rad;
  • nie pocieszasz go, gdy tego od Ciebie nie oczekuje;
  • dajesz mu dostatecznie dużo swobody, aby mógł odkryć to, co się naprawdę dzieje;
  • utrzymujesz z nim kontakt wzrokowy;
  • jesteś skupiony na tym, co do Ciebie mówi;
  • delikatnie zachęcasz go do mówienia wyrażając na bieżąco swoje reakcje niewerbalne, np. kiwasz głową, potakujesz: aha, mhm;
  • upewniasz się, czy właściwie go zrozumiałeś; ujmujesz swoimi słowami to, co powiedział, sprawdzając czy dobrze usłyszałeś i zrozumiałeś jego intencje;
  • zadajesz rzeczowe pytania nawiązujące dobrze do jego wypowiedzi;
  • unikasz atmosfery przesłuchania przez ciągłe zadawanie pytań, a zwłaszcza takich, na które można odpowiedzieć tylko: „tak” lub „nie”.
Literatura:
  1. Domachowski W., (1999) Poza twarzą poza gestem. Charaktery, Styczeń, 1999r
  2. Idziak W., (1990) Biznes, testy i ćwiczenia dla menadżerów. Koszalin.
  3. Johson W David: Podaj dłoń, Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości, Warszawa 1992r
  4. Johson W. D., (1992) Podaj dłoń Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości, Warszawa.
  5. Nęcki Z., (1992) Komunikowanie interpersonalne. Ossolineum, Wrocław.
  6. Sobczak – Matysiak J., (1998) Psychologia kontaktu z klientem. Poznań.
ZMIEŃ KATEGORIĘ
PRZEJDŹ DO GÓRY STRONYZMIEŃ KATEGORIĘ
EPF prawa autorskie ogłoszenia polityka cookies mapa strony
© 1996-2014 CEDEGO
Szkolenia BHP ŁódźŸ, SEP - CEDEGO